سفر سه روزه حجت الاسلام و المسلمین حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران به عراق از ابعاد مختلف از جمله سطح هیات سیاسی، آشکاری و از پیش اعلام شدن سفر، مدت سفر و دستاوردهای آن به جرات و به اذعان بسیاری از مسوولان و ناظران دو کشور، سفری به واقع تاریخی تلقی می شود.
سفر تاریخی با دستاوردهای بزرگ برای دو ملت ایران و عراق
'محمدجواد ظریف' وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران 23 دیماه گذشته در سفری پنج روزه به عراق، رسما نه تنها از برنامه سفر رئیس جمهوری ایران به عراق خبر داد بلکه در گفتگو با خبرنگار ایرنا در بغداد علاوه بر تاکید روی تاریخ دقیق آن، جزییاتی از آن را نیز اعلام کرد.
از سفر سه ساعته دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا به یک پایگاه نظامی در شمال عراق که عراقی ها آن را دزدانه و مخفیانه توصیف کرد که بگذریم، این که برنامه سفر یک رئیس جمهور، نخست وزیر یا حتی وزیر خارجه کشور خارجی به عراق چند روز پیشتر و نه حتی دو ماه زودتر، رسما اعلام شود، بدلیل شرایط امنیتی و سیاسی عراق امری کاملا کم سابقه و یا حتی بی سابقه است.
ظریف در حالی که خود نیز در سفری کم نظیر از نظر سطح هیات همراه و نیز مدت و برنامه سفر به عراق، نشست هایی اقتصادی مهمی در بغداد، اربیل، سلیمانیه، کربلا و نجف برگزار کرد، دو ماه زودتر از موعد، از برنامه سفر رئیس جمهوری اسلامی ایران به عراق خبر داد.

** روحانی در سفر رسمی وارد عراق شد
سرانجام انتظارات به پایان رسید و دکتر حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه به دعوت رسمی برهم صالح رئیس جمهوری و عادل عبدالمهدی نخست وزیر عراق وارد عراق شد و سه روز در بغداد، کربلا و نجف اقامت کرد، امری که بازهم در نوع خود بی نظیر است.
روحانی در این دیدار رسمی، دو روز در بغداد پایتخت عراق با مقامات این کشور، شخصیت ها و نخبگان این کشور دیدار و گفتگو کرد و طی مذاکرات فشرده در حوزه های مختلف پنج سند و یادداشت تفاهم همکاری میان دو کشور امضا شد.
برهم صالح رئیس جمهوری، عادل عبدالمهدی نخست وزیر، محمدعلی الحکیم وزیر امور خارجه و دیگر شخصیت های برجسته سیاسی از جمله نوری المالکی نخست وزیر اسبق، حیدرالعبادی نخست وزیر سابق، سیدعمار حکیم رئیس جریان حکمت ملی در دیدارها و اظهارنظرهای خود ابعاد مختلفی از اهمیت روابط دو کشور و نیز سفر روحانی به عراق را تشریح کردند.
عبدالمهدی روز سه شنبه درحالی که روحانی در پایان مذاکراتش، بغداد را به مقصد کربلا ترک می کرد، این سفر را کاملا موفقیت آمیز و بسیار مهم دانست که طی آن مذاکرات و توافقات خوبی میان دو طرف صورت گرفت.
وی بار دیگر از اعتبار قرارداد 1975 الجزایر میان دو کشور بعنوان یک توافقنامه بین المللی و به ثبت رسیده در سازمان ملل و نیز توافق دو کشور بر چگونگی اجرای آن سخن گفت.
عبدالمهدی پیشتر نیز بر تاریخی و نقطه عطف بودن سفر روحانی تاکید کرده بود.
برهم صالح رئیس جمهوری عراق نیز پیش و حین سفر روحانی چند بار بر اهمیت روابط با ایران، تلاش برای گسترش همه جانبه و رفع موانع و همچنین همکاری های منطقه و بین الملل تاکید کرد.

** بیانیه مشترک
در رویدادی بازهم کم نظیر، ایران و عراق سه شنبه شب با صدور یک بیانیه مشترک ضمن ترسیم چارچوب همکاری های آینده از توافق نهایی بر سر دهها موضوع از جمله بر سر عزم راسخ برای اجرای «عهدنامه مربوط به مرز دولتی و حسن همجواری بین ایران و عراق»، تاکید بر عملیات مشترک پاکسازی و لایروبی شط العرب (اروندرود) در اسرع وقت، تقدیر از تصمیم عراق برای عدم همراهی با تحریم‌ها علیه ایران و صدور رایگان روادید برای شهروندان ایرانی و عراقی خبر دادند. (متن کامل بیانیه در ذیل گزارش آمده است)
نگاهی به محتوا و مفاد این بیانیه مشترک نشان می دهد، ادعای تاریخی و نقطه عطف بودن سفر روحانی، صرفا یک تعارف دیپلماتیک یا ادعای سیاسی نیست.
به اذعان بسیاری از ناظران و دیپلمات هایی که خبرنگار ایرنا طی پوشش سفر سه روحانی به عراق با آنان گفتگو کرده است و همچنین یادداشت ها و تحلیل هایی که در رسانه ها منتشر شده است، این سفر از ابعاد مختلف تاریخی و نقطه عطف است.

** دیدار با آیت الله سیستانی و برخی ابعاد تاریخ بودن سفر روحانی
ابعادی چون سطح هیات، آشکاری و از پیش اعلام شدن آن، مدت سفر و دستاوردهای آن بویژه توافقات صورت گرفته و نیز دیدار بی سابقه یک مقام خارجی (بجز مسوولان نمایندگی سازمان ملل در عراق) با آیت الله سیستانی مرجعیت عالی این کشور، از جمله مواردی است که موید تاریخی و نقطه عطف بودن سفر سه روزه روحانی به عراق است.
دکتر روحانی پس از پایان مذاکرات و توافقات در بغداد، عصر سه شنبه وارد کربلا شد وی ضمن زیارت حرمین شرفین امام حسین (ع) و حضرت اباالفضل العباس (ع)، در نشستی صمیمی با سران قبایل و عشائر بزرگ استان های کربلا، بابل و فرات میانه گفتگو کرد.
رئیس جمهوری صبح چهارشنبه وارد نجف اشرف شد و ابتدا به زیارت حرم‌ مطهر و نورانی امام علی (ع) وارد این شهر مقدس مشرف شد و سپس به دیدار آیت الله سیدعلی سیستانی مرجعیت عالی عراق رفت و با وی گفتگو کرد.
این نخستین دیدار آیت الله سیستانی طی سالهای اخیر با یک سیاستمدار یا رهبرب داخلی یا خارجی بجز نماینده دبیرکل سازمان ملل در عراق به شمار می رود، امری که باید جداگانه به ابعاد مهم آن پرداخت.
دفتر آیت الله سیستانی در بیانیه ای از این دیدار تاکید کرد که مرجعیت عالی عراق در دیدار روحانی و پس از ارائه گزارشی از سوی وی در خصوص توافقات و سندهای امضا شده در جریان این سفر، از تقویت روابط عراق با کشورهای همسایه در چارچوب منافع متقابل استقبال کرد.
در این بیانیه آمده است: پیش از ظهر امروز آیت الله سیستانی دکتر حسن روحانی رئیس جمهور ایران و هیات همراه وی را به حضور پذیرفت.
دکتر روحانی در این دیدار بخش هایی از مباحث مطرح شده در دیدارهای خود مقامات عراقی و چارچوب های مورد اتفاق در راستای روابط دوستانه و حسن همجواری میان دو کشور را مطرح کرد.
آیت الله سیستانی نیز در این دیدار از هر گامی در راه تقویت روابط عراق با همسایگان در چارچوب منافع متقابل و مبتنی بر احترام حاکمیت کشور و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر استقبال کرد.
مرجعیت عالی عراق با اشاره به جنگ سرنوشت سازی که ملت عراق برای شکست تجاوز داعش پشت سر گذاشت، فداکاری های بزرگ عراقی های قهرمان در پیروزی بر این سازمان تروریستی و دور کردن خطر آن از سر منطقه را برشمرد.
آیت الله سیستانی در این رابطه همچنین از نقش دوستان عراق در تحقق این دستاورد قدردانی کرد.
مرجعیت عالی عراق همچنین به چالش هایی که عراق در مرحله جدید با آن مواجه است از جمله مبارزه با فساد، بهبود خدمات عمومی، انحصار سلاح در دست دولت و سازمان های امنیتی آن اشاره و ابراز امیدواری کرد که دولت عراق بتواند پیشرفت قابل قبولی دراین عرصه ها داشته باشد.
آیت الله سیستانی همچنین بر ضرورت رعایت توازن و اعتدال در سیاست های منطقه ای و بین المللی با هدف مصون نگاه داشتن ملت ها از فجایع و خسارت های بیشتر تاکید کرد.

** پیام تاریخی آیت الله سیستانی در واکنش به ترامپ
دیدار تاریخی روحانی با آیت الله سیستانی ناظران سیاسی را به یاد یک پیام تاریخی دیگر مرجعیت عالی عراق می اندازد که دو ماه پیش و در پی سفر چند ساعته دونالد ترامپ به عراق و اعلام عدم خروج نیروهای نظامی واشنگتن از خاک این کشور برای (ماموریت) زیر نظر گرفتن ایران و منطقه منتشر شد.
در این بیانیه مرجعیت عالی عراق به صراحت با هر گونه استفاده از خاک عراق برای آسیب رساندن به همسایگان مخالفت کرد. بیانیه ای که برخی ناظران از آن بعنوان ترسیم راهبرد سیاست خارجی عراق از جمله در پرونده معروف به ایران - آمریکا در عراق و منطقه یاد کرده اند.
اگر اقدام آیت الله سیستانی در دادن وقت ملاقات به رئیس جمهوری یک کشور (ایران) و نیز صدور بیانیه ای که به صراحت با استفاده از خاک عراق (از سوی آمریکا علیه ایران) را کنار هم بگذاریم و گوشه چشمی به تشدید رویکرد خصمانه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران داشته باشیم، به نوبه خود برای تاریخی و نقطه عطف خواندن سفر روحانی به عراق کافی خواهد بود.
بر این اساس به نظر می رسد، سفر دکتر روحانی به عراق و توافقات انجام شده و دیدار تاریخی با مرجعیت عالی این کشور، ایران و عراق را وارد مرحله یک پیوند ناگسستنی در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی و نیز همکاری های جدی تر منطقه ای و بین المللی بعنوان دو کشور همسایه و برادر و در عین احترام متقابل به حاکمیت ملی و استقلال یکدیگر کرده است.
روحانی در نجف همچنین بطور جداگانه با آیات عظام محمد اسحاق الفیاض، بشیر النجفی و محمد سعید الحکیم سه تن دیگر از مراجع تقلید نجف دیدار و گفتگو کرد.
در این دیدارها نیز تقویت همکاری ها و روابط دو کشور در حوزه های مختلف مورد تاکید قرار گرفت که نشانگر بعد فرهنگی و دینی مناسبات دو کشور است.
بازدید از بیت قدیمی بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و دیدار با حجت اسلام و المسلمین سیدعلی اکبر محتشمی پور نماینده موسسه نشر آثار امام خمینی (ره) و سیدعلی خمینی یادگار امام از دیگر برنامه های امروز رئیس جمهوری در نجف اشرف بود.
سفر سه روزه رئیس جمهوری که از دو ماه قبل زمان دقیق آن اعلام شده بود و برنامه ها و دیدارهای فشرده و نیز توافقات گسترده در حوزه های مختلف میان دو کشور، همچنین بازتاب گسترده در داخل عراق و منطقه داشته است.

** مسجدی: سفر روحانی به گسترش و تعمیق روابط می انجامد
ایرج مسجدی سفیر جمهوری اسلامی ایران در بغداد روز پنجشنبه در گفتگو با خبرنگار ایرنا، بخشی از ابعاد تاریخی بودن و دستاوردهای سفر روحانی را تشریح کرد.
وی گفت: این سفر در نوع خود بسیار مهم و نقطه عطفی در روابط میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق است چرا که در بالاترین سطح سیاسی انجام شدو همچنین نمایانگر اراده جدی دو دولت و علاقمندی مردم دو کشور برای گسترش و تعمیق روابط و حل مشکلات موجود در مناسبات بود. این سفر نشان داد هر دو کشور بطور جدی بدنبال رفع مشکلات و گسترش روابط هستند.
مسجدی درخصوص علت تاریخی بودن سفر دکتر روحانی به عراق، گفت: علت این که این سفر را تاریخی می دانیم نتایج و دستاوردها و توافقات گسترده ای است که انجام گرفت.
سفیر ایران افزود: در سفر سه روزه رئیس جمهوری به عراق، دیدارهای مختلفی با مقامات، مسوولان، عشائر، نخبگان و فرهیختگان از قشرهای مختلف انجام شد و همچنین توافقاتی مهم میان تهران و بغداد صورت گرفت و منجر به امضای پنج سند و یادداشت تفاهم همکاری بین دو کشور در زمینه های مختلف و نیز انتشار بیانیه مشترک شد که در آن خواسته ها، حوزه های همکاری و راهبرد افق آینده روابط و همکاری به شکل بسیار خوبی ترسیم شده است.
وی توافق بر سر آغاز عملیات اجرایی خط آهن خرمشهر به بصره، تسهیل صدور روادید صنعتگران و صادرکنندگان از جمله در زمینه صدور روادیدهای طویل مدت و چندبار خروج، و نیز رایگان شدن روادید میان دو کشور را از جمله توافقات مهم طی این سفر دانست.
سفیر جمهوری اسلامی ایران در بغداد گفت: بیانیه مشترک بغداد میان ایران و عراق، یک سند جامع و کامل چند صفحه ای است که جزییات و کم و کیف اجرای هر توافق کاملا مشخص شده است و اگر به خوبی اجرا شود در تسهیل روابط دو کشور سازنده و کارگشا خواهد بود.
به هر روی به نظر می رسد، اکنون که جدای از ناظران، مقامات دو کشور نیز سفر را راهبردی و تاریخی و با توافقات بسیار خوب توصیف کرده اند، مسوولیت سازمان ها، وزارتخانه ها و مسوولان رده بالا و میانی دو کشور جهت هر چه زودتر اجرایی کردن توافقات و تحقق هر چه ملموس تر دستاوردهای این سفر بیش از پیش افزایش یافته است.
ایران و عراق دو کشور همسایه با بیش از 1400 کیلومتر مرز مشترک هستند که حتی چند دهه تلاش بی وقفه نظام بعث و برخی جریان های قومیت گرای افراطی و از جمله هشت سال جنگ تحمیلی هم نتوانسته آنها را از هم جدا کند و سفر روحانی به عراق بار دیگر نشان داد که سیاست های خام رئیس جمهوری ماجراجوی کنونی آمریکا نیز موفقیتی در این زمینه بدست نخواهد آورد.
و شاید مهمترین پیام بین المللی سفر آشکار و سه روزه رئیس جمهوری ایران به عراق را بتوان در همان جمله ای خلاصه کرد که دو ماه پیش ظریف در سفر قبلی خود به عراق در نجف و در پاسخ به سوال خبرنگاران در مورد فشارهای آمریکا برای تضعیف روابط ایران و عراق به آن اشاره کرد.
ظریف خطاب به دخالت های مقامات آمریکایی در عراق گفته بود آنها روزی به منطقه آمده اند و روزی هم باید بروند و این ما (ملت های منطقه) هستیم که فرزندان آن هستیم و در آن باقی می مانیم.

** متن بیانیه مشترک ایران و عراق
بر اساس دعوت رسمی، عراق میزبان جناب آقای دکتر حسن روحانی رییس جمهوری اسلامی ایران و هیات بلندپایه همراه ایشان بود. این سفر که در تاریخ 20 / 12/ 1397 (11 / 3/ 2019) آغاز شد. سه روز به طول انجامید. استقبال گرم عراق از جناب آقای دکتر روحانی نشان دهنده عمق روابط صمیمانه دو کشور بوده و نقطه عطفی برای ایجاد همکاری راهبردی میان دو کشور و توسعه روابط بین دو ملت و دو کشور برادر در همه زمینه ها بر اساس همکاری عمیق و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر به شمار می آید.
عراق با اشاره به این که جمهوری اسلامی ایران نخستین کشوری بود که برای مبارزه با تروریسم به ارائه کمک های لجستیک و مشاوره ای به عراق مبادرت ورزید و در کنار این کشور علیه تروریسم ایستاد. از موضع جمهوری اسلامی در کمک به عراق برای مبارزه با تروریسم قدردانی کرد. طرف ایرانی تصمیم عراق مبنی بر این که در تحریم ها علیه ایران همراه نخواهد بود را مورد تقدیر قرار داد. همچنین طرف ایرانی بر موضع ثابت خود مبنی بر حمایت از فرایند سیاسی درعراق که با مشارکت همه مردم این کشور تبلور یافته است و نیز حمایت از تمامیت ارضی حاکمیت ملیی و همه اقدامات این کشور برای مبارزه با تروریسم تاکید کرد.
دو طرف گفتگوهای مهمی را در فضای برادرانه، دوستانه و سازنده برگزار کردند و علاقمندی خود را برای توسعه روابط سیاسی امنیتی اقتصادی بهداشتی تجاری فرهنگی علمی فناوری و غیره ابراز داشتند. دو طرف همچنین ضمن یادآوری عمق پیوندهای تاریخی مردمی فرهنگی دینی و جغرافیایی میان ایران و عراق بر نزدیکی فرهنگی و تمدنی دو کشور تاکید کردندو علاوه بر این دو طرف نقش دانشگاه ها و مراکز فرهنگی علمی فنی و دانشگاهی را در این راستا مورد اشاره قراردادند. همچنین طرف ایرانی اعلام کرد تا تجارب علمی، پژوهشی و فناوری خود را در اختیار طرف عراقی قرار دهد و متقابلا طرف عراقی آمادگی خود را برای توسعه ظرفیت های علمی و تجربه بین دو کشور اعلام کرد.
دو طرف همچنین شماری از موضوعات منطقه ای، چالشهای مشترک، مبارزه با تروریسم، همکاری برای تقویت امنیت و ثبات منطقه و بنیان نهادن همکاری های اقتصادی که به منافع و رفاه ملت های این منطقه یاری رسانده مورد بحث و گفتگو قرار دادند. دو طرف با اشاره به موضوع امنیت منطقه و نقش اساسی آنان در شکوفایی اقتصادی و پیشرفت تجاری آن، بر این نکته تاکید کردند که برقراری امنیت در منطقه مسوولیتی است که بر عهده مردم آن است.
دو طرف همچنین بر عزم راسخ خود برای مبارزه با تروریسم و جرائم سازمان یافته فراملی که امنیت و صلح منطقه را تهدید می کند و بر ضرورت تلاش همه جانبه برای ریشه کنی تروریسم در ابعاد سیاسی، مالی و فکری تاکید ورزیدند.
طرفین درباره مجموعه ای از موضوعات مورد علاقه گفتگو کرده و یادداشت های تفاهم در زمینه هایی مانند نفت، تجارت، بهداشت، حمل و نقل ریلی میان شلمچه و بصره و تسهیل صدور روادید برای تجار و سرمایه گذاران دو کشور به امضا رساندند. همچنین دو طرف در مورد پیش نویس توافقنامه امنیتی گفتگو کردند و به منظور پیگیری های لازم و اتخاذ اقدامات اداری و قانونی مقرر شد متن این پیش نویس رسما از طریق مجاری دیپلماتیک ارائه شود.
طرفین بر اهمیت ایجاد گذرگاه های مرزی جدید میان دو کشور، تاسیس شهرک های صنعتی مشترک، اجرایی کردن انتقال یکسره کالا میان دو طرف بدون نیاز به تخلیه بار در مرزهای بین المللی دو کشور تاکید کردند. دو طرف همچنین درباره اعزام نیروی کار ماهر بین دو کشور و همکاری بهداشتی، درمانی، آموزشی، پزشکی، تجارت دارو و تسهیل ثبت شرکت های دارویی در دو کشور بحث و گفتگو کردند.
از سوی دیگر دو طرف بر به کارگیری تلاش خود برای افزایش حجم تبادلات در حوزه های تجاری سرمایه گذاری اقتصدای و خدمات فنی مهندسی و صنعتی که می تواند به توسعه هر چه بیشتر دو کشور و منطقه یاری رساند تاکیدکردند . در این راستا طرف ایرانی اعلام آمادگی کردکه از طریق ارائه خدمات و مشارکت در حوزه های یاد شده از بازسازی عراق پشتیبانی نماید. طرف عراقی نیز از مشارکت شرکت ها و سرمایه گذاران ایرانی استقبال کرد و خواستار ارائه تسهیلات متقابل برای فعالیت شرکت ها و تجار عراقی در ایران به منظور تامین منافع مشترک شد.
و طرف همچنین راههای تسهیل صدور روادید برای شهروندان دو کشور با هدف گردشگری، زیارت، تجارت، گردشگری سلامت، زیارتهای دینی را مورد بحث قراردادند. همچنین در این راستا توافق شد که صدور روادید برای تجار و بازرگانان هر دو کشور تسهیل شود. افزون بر این طرف ایرانی اعلام کرد که از تاریخ 12 فروردین 1398 ( یکم آوریل 2019) صدور روادید برای شهروندان عراقی رایگان خواهد بود. طرف عراقی نیز اعلام کرد که به عنوان عمل متقابل، همزمان با طرف ایرانی، همین اقدام را انجام می دهد.
در خصوص شط العرب، طرفین بر عزم راسخ خود بر اجرای 'عهدنامه مربوط به مرز دولتی و حسن همجواری بین ایران و عراق' مورخ 13 ژوئن 1975 و پروتکلهای ضمیمه و موافقتنامه های تکمیلی آن، با حسن نیت و با دقت، تأکید کردند و براین اساس، طرفین تصمیم گرفتند تا عملیات مشترک پاکسازی و لایروبی شط العرب را به منظور بازگرداندن کانال اصلی قابل کشتیرانی (تالوگ) بر اساس عهدنامه 1975 مذکور و پروتکل مربوطه آن در اسرع وقت آغاز کنند.
در چارچوب بند پیشین و بدون تأثیرگذاری بر مذاکرات طرفین در تعیین حدود مرزهای دریایی بین دو کشور، پایانه الامیه کماکان یک پایانه عراقی در نظر گرفته می شود.
طرف ایرانی ضمن ابراز مراتب سپاس و قدردانی خود برای استقبال و میهمان نوازی گرم عراق، برای دولت و ملت این کشور تداوم پیشرفت و شکوفایی را آرزو می کند.
بغداد – 21 اسفند 1397
انتهای پیام /*